آئین تیرماسین زه در گیلان و مازندران



آئین تیرماسین زه در گیلان و مازندران

از جمله جشن هایی که در نیمه پاییز در بین کوه نشینان البرز – گیلان و مازندران – رواج داشته و با تشریفات خاصی آن را برپا می داشتند، آئین تیرماسین زه است که در گیلان به آن جشن تیرگان و توره هم می گویند. این مراسم در شامگاه سیزدهم تیرماه گالشی برابر با 26 آبان ماه کنونی توسط کوه نشینان برپا داشته می شد و در آن سرودهایی در ستایش ایزد آب و خدای مهر خوانده می شد.

شرکت کنندگان در آن مراسم با دقت در مفاهیم آن ابیات پاسخ نیت و فال خود را جستجو می کردند و باور داشتند که آن برداشت ها پیشگویی ای از آینده آنان برای آن سال خواهد بود!

استاد عبدالرحمان عمادی پژوهشگر نام آشنای ایران و گیلان زمین نزدیک به یکصد بیت از آن اشعار را که از گذشته های بسیار دور سینه به سینه حفظ شده و در آئین های آن روز خوانده می شد را جمع آوری و با تفسیر کامل در کتاب « گاهشماری دیلمی » خود آورده است.

در سالهای اخیر گروههای هنری و فرهنگی محلی در استانهای گیلان و مازندران ضمن توجه بیشتر به آئین های تاریخی و کهن گذشته از جمله جشن تیرماسین زه و بازسازی آن از 12 تا 26 آبان ماه شمسی در مناطق گوناگون مازندران و گیلان در شهر و روستا، جشن هایی تحت عنوان: تیرماسین زه، جشن تیرگان و یا ستایش آب و فال کوزه با جزئیات بسیار به همراه گروههای موسیقی محلی برپا می دارند و به آن وسیله ضمن پاسداشت آئین های شادی بخش نیاکان خود سعی در به روز نمودن آن مراسم با حفظ فرهنگ بومی خود در منطقه وسیع جغرافیایی البرز از مرز خراسان در شرق تا آذربایجان با تمامی تفاوت های منطقه ای و گویشی خود دارند.

لازم به ذکر است که در مازندران بنا بر گاهشماری دیرین خود آئین «تیرموسین زه» خود را در روز 12 آبان ماه شمسی برگزار می نمایند ولی گیلانی ها این جشن را در روز 26 آبان ماه شمسی بنا بر تقویم گالشی خویش بر پا می دارند. با نامی مشترک و در ماه دوم پاییز. پس از جشن بزرگ « نوروز بَل » آغاز سال جدید گالشی که در نیمه مرداد ماه شمسی برگزار می شود آئین « تیرماسین زه » بز رگترین جشن کوه نشینان البرز است که هم در گیلان و مازندران بر پا داشته می شود.

قدیر خانجان نژاد

 

 

پی نوشت:

1- چهارمین ماه گالشی « تیرما » نامیده می شود که در تقویم کوه نشینان گیلان از روز سیزدهم آبان ماه کنونی شروع و تا سیزدهم آذرماه شمسی ادامه می یابد. جشن تیرماسین زه نیز در روز سیزدهم آن ماه برابر با 26 آبان ماه برگزار می شود.

2- با توجه به اینکه تقویم سال گالشی نیز 365 روز و یک چهارم روز محاسبه می شود و هر چهار سال یک روز به آن افزوده می شود – سال کبیسه – مراسم تیرماسین زه در آن سال در مازندران روز 13 آبان ماه شمسی و در گیلان روز 27 آبان برپا داشته می شود.